ความเพียร ๔ ประเภท (นัยที่ ๑)

(ภาพนี้จากผนังโบสถ์ บ้านทุ่งคา ต แม่สุก อ แจ้ห่ม ลำปาง)

ความเพียร ๔ ประเภท (นัยที่ ๑)

ภิกษุทั้งหลาย ! ปธานสี่อย่างเหล่านี้ มีอยู่. 

สี่อย่าง อย่างไรเล่า ? สี่อย่าง คือ 

สังวรปธาน (เพียรระวัง), ปหานปธาน (เพียรละ), 

ภาวนาปธาน (เพียรบำาเพ็ญ), อนุรักขนาปธาน (เพียรตามรักษาไว้)

ภิกษุทั้งหลาย ! สังวรปธาน เป็นอย่างไรเล่า ?

ภิกษุทั้งหลาย ! ภิกษุในกรณีนี้ ย่อมทำาความพอใจให้เกิดขึ้น 

ย่อมพยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ 

เพื่อจะยังอกุศลธรรมอันเป็นบาปที่ยังไม่เกิด ไม่ให้เกิดขึ้น

ภิกษุทั้งหลาย ! นี้เรียกว่า สังวรปธาน.

ภิกษุทั้งหลาย ! ปหานปธาน เป็นอย่างไรเล่า ?

ภิกษุทั้งหลาย ! ภิกษุในกรณีนี้ ย่อมทำาความพอใจให้เกิดขึ้น 

ย่อมพยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ 

เพื่อจะละอกุศลธรรมอันเป็นบาปที่บังเกิดขึ้นแล้ว

ภิกษุทั้งหลาย ! นี้เรียกว่า ปหานปธาน.

ภิกษุทั้งหลาย ! ภาวนาปธาน เป็นอย่างไรเล่า?

ภิกษุทั้งหลาย ! ภิกษุในกรณีนี้ ย่อมทำาความพอใจให้เกิดขึ้น 

ย่อมพยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ 

เพื่อยังกุศลธรรมทั้งหลายที่ยังไม่เกิด ให้เกิดขึ้น

ภิกษุทั้งหลาย ! นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน.

ภิกษุทั้งหลาย ! อนุรักขนาปธาน เป็นอย่างไรเล่า ?

ภิกษุทั้งหลาย ! ภิกษุในกรณีนี้ ย่อมทำาความพอใจให้เกิดขึ้น 

ย่อมพยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต ตั้งจิตไว้ 

เพื่อความตั้งอยู่ ความไม่เลอะเลือน 

ความงอกงามยิ่งขึ้น ความไพบูลย์ ความเจริญ 

ความเต็มรอบ แห่งกุศลธรรมทั้งหลายที่บังเกิดขึ้นแล้ว 

ภิกษุทั้งหลาย ! นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน.

ภิกษุทั้งหลาย ! เหล่านี้แล ปธานสี่อย่าง

จตุกฺก. อํ. ๒๑/๙๖/๖๙.